Guanfacyna, lek należący do klasy leków zwanych agonistami receptorów adrenergicznych α2α, powszechnie znanymi jako agoniści alfa, została pierwotnie wprowadzona na rynek jako lek przeciwnadciśnieniowy. Niedawno jednak została zatwierdzona również do leczenia ADHD i stanowi nowatorskie podejście w farmakoterapii. W przeciwieństwie do bardziej tradycyjnych leków pobudzających (metylofenidat, amfetaminy) i niestymulujących (atomoksetyna, bupropion), działających głównie na mechanizmy presynaptyczne katecholaminergiczne, guanfacyna działa na poziomie postsynaptycznym. Jej mechanizm działania wydaje się być związany z aktywacją receptorów 2αα-adrenergicznych w mózgu, co powoduje, że układ współczulny (nerwy układu autonomicznego) zmniejszają swoją reakcję, co skutkuje nie tylko obniżeniem ciśnienia krwi, ale także znacznym zmniejszeniem nadpobudliwości, impulsywności, bezsenności i zaburzeń emocjonalnych.
Działając jak leki przeciwlękowe, guanfacyna i inne agonisty receptorów α2A-adrenergicznych tłumią reakcje emocjonalne ciała migdałowatego i wzmacniają zdolność kory przedczołowej do regulacji emocji, zachowania i funkcji wykonawczych. Efekty te wynikają zarówno z hamowania uwalniania katecholamin, wywołanego stresem, jak i z istotnych działań postsynaptycznych w korze przedczołowej, które, jak się uważa, są zapośredniczone przez stymulację postsynaptycznych receptorów α2A-adrenergicznych na kolcach dendrytycznych.
Badania na małpach wykazały, że guanfacyna może poprawiać pamięć roboczą, regulację uwagi i samokontrolę behawioralną.
Chociaż obecne dowody naukowe sugerują, że guanfacyna jest generalnie skuteczniejsza niż placebo w łagodzeniu objawów ADHD u osób z ADHD lub ASD, najbardziej wyraźną poprawę obserwowano zazwyczaj w grupie wiekowej 6-12 lat. W dwóch systematycznych metaanalizach, których przedmiotem były badania dotyczące dzieci i młodzieży, guanfacyna nie różniła się istotnie od metylofenidatu pod względem wpływu na nasilenie objawów ocenianych przez lekarza, rodziców, nauczycieli ani w skali ADHD-RS.
W przeciwieństwie do leków pobudzających, guanfacyna nie ma potencjału nadużywania. Wręcz przeciwnie, może realnie pomóc w zmniejszeniu zachowań sprzyjających rozwoju uzależnień, w tym kompulsywnego używania substancji psychoaktywnych (np. nikotyny, kokainy). W związku z tym może być lekiem pierwszego wyboru dla pacjentów z ADHD z historią uzależnienia od narkotyków.
Chociaż generalnie nie jest uważana za leczenie pierwszego rzutu, guanfacyna może uzupełniać i synergistycznie wzmacniać działanie stymulantów, pomagając w leczeniu tych aspektów ADHD, w których stymulanty nie przynoszą pełnego efektu, takich jak nadpobudliwość, impulsywność oraz samoregulacja (poznawcza, emocjonalna i behawioralna). Co więcej, jej właściwości uspokajające sprawiają, że wydaje się być dostosowana do kontrolowania profilu działań niepożądanych leków pobudzających. Może być również lekiem pierwszego wyboru dla pacjentów, którzy źle tolerują leki stymulujące lub dla których są one zdecydowanie przeciwwskazane.
Potencjał łagodzący guanfacyny w zakresie nadreaktywności emocjonalnej doprowadził do licznych badań nad jej zastosowaniem w leczeniu zespołu stresu pourazowego (PTSD). Chociaż ich wyniki są w większości niejednoznaczne, jedno badanie wykazało korzystne rezultaty u dzieci z współistniejącym ADHD. Guanfacyna może być również pomocna dla dorosłych pacjentów z PTSD, którzy nie reagują dobrze na selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI).
Guanfacyna była również badana w leczeniu objawów odstawienia opioidów, alkoholu i nikotyny. Dane empiryczne wskazują, że guanfacyna może zmniejszać głód nikotynowy wywołany stresem u osób próbujących rzucić palenie, potencjalnie poprzez poprawę samokontroli za pośrednictwem kory przedczołowej.
Badano jej wpływ na zaburzenia poznawcze, behawioralne i emocjonalne w stanach wpływających na funkcjonowanie kory przedczołowej, takich jak trudności poznawcze i uwagi u osób z urazowym uszkodzeniem mózgu, udarem mózgu, zaburzeniami schiztypowymi i u osób starszych.
Ostatnio guanfacyna jest badana pod kątem potencjalnego leczenia długiego COVID-19.
Korzyści ze stosowania guanfacyny
- poprawa funkcji wykonawczych;
- lepsze podejmowanie decyzji;
- zwiększona samokontrola;
- zmniejszenie nadreaktywności;
- poprawa regulacji emocji;
- poprawa pamięci roboczej;
- lepsza jakość snu;
- zmniejszenie nadaktywności;
- poprawa regulacji uwagi;
- zmniejszenie lęku i niepokoju;
- zmniejszenie zachowań kompulsywnych wywołanych stresem;
- synergia z lekami stymulującymi;
- pomoc w radzeniu sobie ze skutkami ubocznymi leków stymulujących;
- możliwe leczenie długiego COVID-19;
- potencjalna alternatywna terapia PTSD;
- możliwe wsparcie w zaprzestaniu używania narkotyków.
Skutki uboczne
Ciężkie działania niepożądane guanfacyny występują rzadko i występują u mniej niż 2% osób stosujących. Niektóre z poniższych działań niepożądanych mogą jednak wystąpić częściej po rozpoczęciu leczenia.
- suchość w ustach;
- zmęczenie;
- osłabienie;
- ból głowy;
- drażliwość;
- zmniejszona sprawność seksualna;
- zmniejszony apetyt;
- ból brzucha;
- nudności;
- wymioty;
- zaparcia.
Zaleca się zasięgnięcie porady lekarskiej, jeśli powyższe działania niepożądane utrzymują się i/lub są ciężkie.
